Wychowanie nastolatka: Zrozum, zbuduj więź i uniknij konfliktów

Okres dojrzewania to czas intensywnych zmian, zarówno dla nastolatka, jak i dla całej rodziny. Wiem, że często czujemy się zagubieni, próbując zrozumieć burzliwe emocje i zachowania naszych dzieci. Ten artykuł to praktyczny przewodnik, który pomoże Ci, jako rodzicowi lub opiekunowi, nawigować przez te wyzwania, budować silną więź i wspierać nastolatka w jego drodze do dorosłości.

Zanim zaczniesz działać, zrozum: co dzieje się w głowie twojego nastolatka?

Zanim zaczniemy szukać rozwiązań, musimy zrozumieć, że wiele zachowań nastolatka nie jest wynikiem złej woli, lecz intensywnych zmian zachodzących w jego mózgu. Okres dojrzewania to czas przebudowy neurologicznej, zwłaszcza w korze przedczołowej, odpowiedzialnej za planowanie, kontrolę impulsów i racjonalne myślenie. To dlatego nastolatki bywają impulsywne, skłonne do ryzyka i mają trudności z regulacją emocji. Ich świat uczuć jest intensywniejszy, a zdolność przewidywania konsekwencji jeszcze w fazie rozwoju. Pamiętam, jak sama często zastanawiałam się, dlaczego moje dzieci reagują tak gwałtownie na drobnostki. Zrozumienie tych procesów pomogło mi nabrać dystansu i większej cierpliwości.

To nie bunt, to poszukiwanie siebie kluczowe potrzeby psychologiczne okresu dojrzewania

Zachowanie nastolatka często interpretujemy jako bunt, a tymczasem jest to naturalna ekspresja niezaspokojonych potrzeb psychologicznych. W tym okresie życia, kluczowe stają się:

• Autonomia: Potrzeba niezależności, podejmowania własnych decyzji i poczucia kontroli nad swoim życiem. Nastolatek chce mieć prawo do wyboru, nawet jeśli jego wybory wydają nam się nierozsądne.
• Akceptacja: Bycie kochanym i docenianym bezwarunkowo, niezależnie od ocen w szkole czy zachowania. Nastolatek szuka potwierdzenia swojej wartości, zarówno w domu, jak i wśród rówieśników.
• Bezpieczeństwo emocjonalne: Świadomość, że dom jest azylem, miejscem, gdzie można być sobą, wyrażać emocje bez obawy przed oceną czy karą.
• Budowanie własnej tożsamości: Proces odkrywania, kim się jest, jakie ma się wartości, pasje i cele. To czas eksperymentowania z wizerunkiem, poglądami i przynależnością do różnych grup.

Kiedy te fundamentalne potrzeby nie są zaspokojone, nastolatek może odczuwać frustrację, która często manifestuje się poprzez wycofanie, agresję, bunt czy problemy w szkole. To, co widzimy jako "trudne zachowanie", często jest wołaniem o zrozumienie i wsparcie w zaspokojeniu tych głębokich pragnień.

Paradoks nastolatka: "Zostaw mnie w spokoju!" i "Bądź przy mnie!" jednocześnie

Jednym z najbardziej frustrujących aspektów wychowania nastolatka jest jego wewnętrzna sprzeczność. Z jednej strony, dziecko dąży do niezależności, chce być traktowane jak dorosłe, domaga się prywatności i przestrzeni. Z drugiej strony, wciąż potrzebuje naszego wsparcia, obecności i poczucia bezpieczeństwa. To naturalny element rozwoju nastolatek testuje granice, sprawdza, na ile może polegać na sobie, ale jednocześnie boi się całkowitego odcięcia od rodziców. Moim zdaniem, kluczem jest tu znalezienie równowagi między dawaniem przestrzeni a byciem dostępnym, kiedy tylko zajdzie taka potrzeba. To jak taniec czasem krok w przód, czasem w tył, ale zawsze w rytmie relacji.

Jak mówić, żeby słuchał? Fundamenty skutecznej komunikacji

Najczęstsze błędy, które zamykają usta nastolatkowi (i jak ich unikać)

Kryzys komunikacyjny to, moim zdaniem, jeden z największych problemów w relacjach z nastolatkami. Często nieświadomie popełniamy błędy, które zamiast otwierać dialog, zamykają go. Oto najczęstsze z nich i jak ich unikać:

• Moralizowanie i pouczanie: "W moim wieku to ja...", "Powinieneś się uczyć, zamiast...". Nastolatek czuje się wtedy niedoceniony i traktowany z góry. Alternatywa: Zamiast wygłaszać kazania, opowiedz o swoich doświadczeniach lub zadaj pytanie, które skłoni go do refleksji: "Co o tym myślisz?", "Jakie widzisz rozwiązania?".
• Bagatelizowanie problemów: "To nic takiego", "Nie przesadzaj". Dla nastolatka jego problemy są realne i ważne. Alternatywa: Okaż empatię i zrozumienie: "Rozumiem, że to dla ciebie trudne", "Widzę, że cię to martwi".
• Narzucanie zdania i rozwiązań: "Musisz zrobić tak...", "Ja wiem lepiej". To podważa jego autonomię i poczucie sprawczości. Alternatywa: Wspieraj w poszukiwaniu własnych rozwiązań: "Jak myślisz, co możesz z tym zrobić?", "Chętnie ci pomogę, jeśli będziesz potrzebować".
• Nadmierna krytyka: Ciągłe wytykanie błędów i niedociągnięć. To niszczy samoocenę i buduje opór. Alternatywa: Skup się na pozytywach i doceniaj wysiłek, nawet jeśli efekt nie jest idealny: "Doceniam, że się postarałeś", "Widzę, że wkładasz w to dużo pracy".
• Puste groźby: "Jeśli tego nie zrobisz, to...", bez realnych konsekwencji. Nastolatek szybko wyczuje brak konsekwencji. Alternatywa: Ustalaj jasne zasady i konsekwencje, które są realistyczne i możliwe do wyegzekwowania.

Złote zasady dialogu: Aktywne słuchanie, komunikaty "Ja" i docenianie zamiast krytyki

Skuteczna komunikacja to sztuka, której warto się uczyć. Jedną z najważniejszych zasad jest aktywne słuchanie. Oznacza to poświęcenie nastolatkowi pełnej uwagi, bez przerywania, oceniania czy doradzania, dopóki o to nie poprosi. Pamiętaj, aby patrzeć w oczy, kiwać głową, parafrazować to, co usłyszałeś ("Rozumiem, że czujesz się..."), aby pokazać, że naprawdę słuchasz i próbujesz zrozumieć jego perspektywę. To buduje zaufanie i sprawia, że nastolatek czuje się ważny.

Kolejną kluczową techniką są komunikaty "Ja". Zamiast mówić "Ty zawsze...", "Ty nigdy...", co brzmi jak oskarżenie i wywołuje postawę obronną, wyrażaj swoje uczucia i potrzeby. Na przykład: "Czuję się zaniepokojona, kiedy widzę, że spędzasz tak dużo czasu przed ekranem, bo martwię się o twój sen" zamiast "Znowu siedzisz przed tym komputerem!". Komunikaty "Ja" pozwalają wyrazić swoje emocje bez obwiniania, co otwiera drogę do konstruktywnej rozmowy.

Na koniec, pamiętaj o docenianiu zamiast krytyki. Nastolatki, mimo swojej pozornej pewności siebie, są bardzo wrażliwe na ocenę. Zamiast skupiać się na tym, co robią źle, szukaj okazji do pochwalenia ich wysiłku, postępów, nawet drobnych sukcesów. "Świetnie sobie poradziłeś z tym zadaniem!", "Doceniam, że posprzątałeś swój pokój bez przypominania". To buduje ich samoocenę i motywuje do dalszych działań, a także wzmacnia pozytywną więź między Wami.

Zwroty, których lepiej nie używać praktyczna lista "czarnej listy" słów

Wiem z doświadczenia, że niektóre zwroty, choć wypowiadane z dobrymi intencjami, potrafią zniszczyć każdą próbę dialogu. Oto kilka z nich, których moim zdaniem, należy unikać:

• "W moim wieku to ja..." Nastolatek ma wrażenie, że jego doświadczenia są bagatelizowane, a Ty nie rozumiesz jego świata.
• "Znowu to samo..." Sugeruje, że problem jest powtarzalny, a on sam jest beznadziejny. Zamyka drogę do szukania rozwiązania.
• "Bo ja tak mówię!" Podważa jego autonomię i nie daje przestrzeni do zrozumienia, dlaczego coś jest ważne.
• "Jesteś taki/taka jak..." Porównywanie do rodzeństwa, rówieśników czy nawet do siebie z przeszłości jest raniące i demotywujące.
• "Dopóki mieszkasz pod moim dachem..." Choć czasem prawdziwe, brzmi jak groźba i buduje mur, zamiast mostu.
• "Nie masz się czym martwić" Lekceważy jego uczucia i sprawia, że czuje się niezrozumiany.

Trudne tematy bez tabu: Jak rozmawiać o seksie, używkach i problemach w szkole?

Rozmowy na trudne tematy, takie jak seks, używki czy problemy w szkole, są nieuniknione i absolutnie kluczowe. Moja rada to: nie czekaj, aż nastolatek sam przyjdzie z problemem. Inicjuj te rozmowy w spokojnej atmosferze, bez pośpiechu i presji. Stwórz przestrzeń, w której nastolatek poczuje się bezpiecznie, wiedząc, że nie zostanie oceniony ani skrytykowany. Dostarczaj rzetelnych, opartych na faktach informacji, unikając straszenia, ale jednocześnie jasno przedstawiając konsekwencje. Pamiętaj, aby przede wszystkim słuchać jego perspektywy, obaw i pytań. Czasem wystarczy po prostu być obecnym i otwartym na to, co ma do powiedzenia, nawet jeśli nie masz gotowych odpowiedzi na wszystko. Ważne jest, aby wiedział, że zawsze może na Ciebie liczyć.

Stawianie granic bez wojny domowej: jak być konsekwentnym i szanowanym rodzicem?

Dlaczego nastolatek potrzebuje granic bardziej niż myślisz?

Wielu rodziców obawia się stawiania granic, myśląc, że to ograniczy wolność nastolatka i wywoła bunt. Nic bardziej mylnego! Z mojego doświadczenia wynika, że nastolatki, choć testują granice, potrzebują ich dla poczucia bezpieczeństwa i struktury. Jasne limity dają im poczucie przewidywalności i uczą odpowiedzialności. To jak barierki na drodze pozwalają jechać, ale chronią przed wypadnięciem. Testowanie tych granic jest naturalnym elementem rozwoju, sposobem na sprawdzenie, gdzie leżą granice ich autonomii. Naszym zadaniem jest te granice konsekwentnie, ale z miłością, utrzymywać.

Wspólne ustalanie zasad jak negocjować, by obie strony czuły się wygrane?

Zamiast narzucać zasady, zachęcam do ich wspólnego ustalania. To nie tylko zwiększa szansę na ich przestrzeganie, ale także uczy nastolatka negocjacji i odpowiedzialności. Oto kroki, które moim zdaniem, są skuteczne:

1. Zaproś do rozmowy: Powiedz, że chcesz omówić ważne sprawy i ustalić zasady, które będą dobre dla wszystkich.
2. Wysłuchaj jego perspektywy: Daj nastolatkowi możliwość wyrażenia swoich potrzeb i oczekiwań. Co jest dla niego ważne? Jakie widzi problemy?
3. Przedstaw swoje oczekiwania: Wyjaśnij, dlaczego pewne zasady są dla Ciebie ważne (np. bezpieczeństwo, zdrowie, szacunek).
4. Negocjuj i szukaj kompromisów: Bądź elastyczny. Może nie wszystko będzie po Twojej myśli, ale nastolatek poczuje się wysłuchany i szanowany.
5. Spiszcie zasady: Ustalcie jasne, konkretne zasady i konsekwencje ich łamania. Możecie je nawet spisać i powiesić w widocznym miejscu.
6. Ustalcie termin rewizji: Zasady mogą ewoluować. Ustalcie, kiedy ponownie usiądziecie i omówicie, czy nadal są aktualne i sprawiedliwe.

Konsekwencje zamiast kar: Klucz do nauki odpowiedzialności

Często mylimy kary z konsekwencjami, a to duża różnica. Kary są zazwyczaj arbitralne, mają na celu ukaranie i często wywołują złość oraz opór. Naturalne konsekwencje natomiast, są logicznie powiązane z zachowaniem i uczą nastolatka odpowiedzialności za swoje wybory. Na przykład, jeśli nastolatek późno idzie spać, naturalną konsekwencją jest zmęczenie następnego dnia w szkole. Jeśli nie odrobi lekcji, konsekwencją jest słaba ocena lub konieczność nadrobienia materiału. Moim zdaniem, naszym zadaniem jest pozwolić nastolatkowi doświadczyć tych naturalnych konsekwencji (o ile nie są niebezpieczne), zamiast go przed nimi chronić. To najskuteczniejsza lekcja życia. Przykładem może być również sytuacja, gdy nastolatek nie odkłada swoich rzeczy naturalną konsekwencją jest to, że nie może ich znaleźć, kiedy są mu potrzebne.

Gdy jeden rodzic mówi "tak", a drugi "nie" jak utrzymać wspólny front?

Niespójność rodzicielska to, moim zdaniem, jeden z najszybszych sposobów na podważenie autorytetu i wprowadzenie chaosu w wychowanie. Nastolatki są mistrzami w wykorzystywaniu luki między rodzicami. Dlatego tak ważne jest, abyście jako rodzice, prezentowali wspólny front. Jeśli masz odmienne zdanie niż partner, rozmawiajcie o tym prywatnie, poza zasięgiem słuchu dziecka. Ustalcie wspólną strategię i przekazujcie nastolatkowi spójny komunikat. Jeśli nastolatek przyjdzie do Ciebie z prośbą, na którą wcześniej nie zgodził się drugi rodzic, powiedz: "Porozmawiajmy o tym z tatą/mamą i wrócimy do ciebie z odpowiedzią". To uczy nastolatka, że decyzje są podejmowane wspólnie i że nie ma sensu próbować Was rozdzielać. Pamiętaj, że konsekwencja i jedność w działaniu budują poczucie bezpieczeństwa i szacunku.

Współczesne wyzwania: jak wspierać nastolatka w cyfrowym świecie?

Social media i samoocena: Jak radzić sobie z presją idealnego życia online?

Współczesne nastolatki dorastają w świecie, gdzie media społecznościowe są wszechobecne. Wiem, że to ogromne wyzwanie. Ciągłe porównywanie się z "idealnym" życiem innych, filtrowanymi zdjęciami i pozornymi sukcesami, ma ogromny wpływ na samoocenę. Moim zdaniem, kluczowe jest otwarte rozmawianie z dzieckiem o tym, że to, co widzi online, często nie jest odzwierciedleniem rzeczywistości. Pomóż mu zrozumieć, że ludzie pokazują tylko wybrane, często wyidealizowane fragmenty swojego życia. Zachęcaj do budowania poczucia własnej wartości poza światem cyfrowym poprzez rozwijanie pasji, realne relacje i osiągnięcia. Ucz go krytycznego myślenia o treściach, które konsumuje, i pomóż mu skupić się na tym, co naprawdę ważne dla jego dobrostanu.

FOMO, hejt i cyberprzemoc jak nauczyć dziecko bezpiecznego poruszania się po sieci?

Świat cyfrowy niesie ze sobą również poważne zagrożenia, takie jak FOMO (Fear Of Missing Out), hejt i cyberprzemoc. Nastolatki w Polsce spędzają w internecie średnio ponad 4 godziny dziennie, co zwiększa ich ekspozycję na te zjawiska. Jako rodzice, musimy edukować nasze dzieci. Rozmawiajcie o FOMO wyjaśnij, że to naturalne uczucie, ale nie warto przez nie rezygnować z realnego życia czy snu. Naucz dziecko, jak radzić sobie z hejtem że nie jest to jego wina, jak reagować (nie wdawać się w dyskusję, blokować, zgłaszać) i że zawsze może liczyć na Twoje wsparcie. Upewnij się, że zna zasady ustawień prywatności w mediach społecznościowych i wie, że nigdy nie powinien udostępniać swoich danych osobowych ani intymnych zdjęć. Moim zdaniem, najważniejsze jest, aby Twoje dziecko wiedziało, że w przypadku cyberprzemocy zawsze może do Ciebie przyjść, bez obawy o karę czy ocenę.

Czas przed ekranem: Jak ustalić zdrowe zasady korzystania z telefonu i komputera?

Nadmierny czas spędzany przed ekranem może prowadzić do problemów ze snem, koncentracją i relacjami. Ustalenie zdrowych limitów jest niezbędne. Oto kilka praktycznych strategii, które uważam za skuteczne:

• Wspólne ustalanie limitów: Zaangażuj nastolatka w proces decyzyjny. Ustalcie razem, ile czasu może spędzać przed ekranem w ciągu dnia i tygodnia.
• Strefy bez ekranów: Wyznaczcie w domu miejsca lub czasy, w których ekrany są zakazane (np. podczas posiłków, w sypialni po określonej godzinie).
• Rodzinne umowy: Stwórzcie pisemną umowę, która zawiera zasady, limity i konsekwencje ich łamania. Podpiszcie ją wszyscy.
• Alternatywne aktywności: Aktywnie zachęcaj do innych form spędzania czasu sportu, czytania, spotkań z przyjaciółmi, wspólnych gier planszowych.
• Bądź przykładem: Pamiętaj, że dzieci uczą się przez obserwację. Jeśli Ty sam/sama spędzasz cały czas z telefonem w ręku, trudno będzie wymagać tego od dziecka.
• Korzystaj z narzędzi: Rozważ użycie aplikacji do kontroli czasu ekranowego, jeśli wspólne ustalenia nie przynoszą rezultatów.

Gdy martwisz się o zdrowie psychiczne dziecka: czerwone flagi, których nie wolno ignorować

Smutek czy już depresja? Jak rozpoznać niepokojące objawy?

Wiem, że trudno jest odróżnić typowe dla okresu dojrzewania wahania nastroju od poważniejszych problemów ze zdrowiem psychicznym. Jednak statystyki są alarmujące raport "Młode Głowy" wskazuje, że niemal co trzeci uczeń ma podejrzenie depresji. Dlatego tak ważne jest, aby być czujnym na czerwone flagi. Przejściowy smutek jest naturalny, ale jeśli zauważysz, że następujące objawy utrzymują się przez dłuższy czas (ponad dwa tygodnie) lub są bardzo intensywne, to może być sygnał depresji klinicznej:

• Długotrwałe wycofanie: Nastolatek unika kontaktu z rodziną i przyjaciółmi, zamyka się w pokoju.
• Utrata zainteresowań: Przestaje czerpać radość z aktywności, które kiedyś sprawiały mu przyjemność (hobby, sport).
• Problemy ze snem i apetytem: Bezsenność lub nadmierna senność, utrata apetytu lub objadanie się.
• Zmiany w zachowaniu: Drażliwość, gniew, płaczliwość, nagłe wybuchy złości.
• Spadek energii: Ciągłe zmęczenie, brak motywacji, trudności z koncentracją.
• Problemy w szkole: Nagły spadek ocen, nieobecności, trudności w nauce.
• Poczucie beznadziei i bezwartościowości: Negatywne myślenie o sobie, przyszłości, poczucie winy.
• Samookaleczenia: Widoczne rany, zadrapania, ukrywanie ciała.
• Mówienie o śmierci lub samobójstwie: Jakiekolwiek wzmianki o chęci śmierci, samobójstwie, poczuciu, że "byłoby lepiej, gdyby mnie nie było". Pamiętaj, że 39,2% nastolatków miało myśli samobójcze.

Jeśli zauważysz te objawy, nie zwlekaj z szukaniem pomocy. To nie jest coś, z czym nastolatek (ani Ty) musicie radzić sobie sami.

Niska samoocena i lęki skąd się biorą i jak możesz pomóc?

Niska samoocena i lęki to, niestety, powszechne problemy wśród nastolatków. Często wynikają z presji rówieśników, stresu szkolnego, wpływu mediów społecznościowych, a także z braku umiejętności radzenia sobie ze stresem. Jako rodzice, mamy ogromny wpływ na budowanie pewności siebie naszych dzieci. Moim zdaniem, kluczowe jest bezwarunkowe wsparcie i akceptacja. Chwal nastolatka za wysiłek, nie tylko za rezultaty. Pomóż mu odkrywać i rozwijać jego mocne strony i pasje. Ucz go, jak radzić sobie z porażkami, traktując je jako lekcje, a nie powód do wstydu. W przypadku lęków, nie bagatelizuj ich. Rozmawiaj o nich otwarcie, ucz technik relaksacyjnych, zachęcaj do stawiania małych kroków w kierunku pokonywania obaw. Pamiętaj, że Twoja obecność i wsparcie są dla niego bezcenne.

Kiedy rozmowa nie wystarcza: Gdzie i jak szukać profesjonalnej pomocy psychologicznej?

Wiem, że decyzja o szukaniu profesjonalnej pomocy może być trudna, ale jest to akt miłości i odpowiedzialności. Jeśli rozmowy nie przynoszą poprawy, objawy się nasilają, lub pojawiają się myśli samobójcze, konieczna jest konsultacja ze specjalistą. Gdzie szukać pomocy? Możesz zacząć od psychologa szkolnego, który często jest pierwszym punktem kontaktu. Pediatra Twojego dziecka również może skierować Was do odpowiedniego specjalisty. Możesz szukać pomocy w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, ośrodkach zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży, a także u prywatnych psychologów i psychiatrów dziecięcych. Przygotuj się do pierwszej wizyty, spisując obserwowane objawy i swoje obawy. Pamiętaj, że szukanie pomocy to nie porażka, lecz odważny krok w kierunku zdrowia i dobrostanu Twojego dziecka.

Od konfliktu do partnerstwa: jak odbudować i pielęgnować silną więź z nastolatkiem?

Znajdźcie wspólny język rola pasji, zainteresowań i wspólnego spędzania czasu

Nawet w najbardziej burzliwym okresie dojrzewania, można znaleźć wspólny język i wzmocnić więź. Moim zdaniem, kluczem jest okazywanie autentycznego zainteresowania światem nastolatka. Zapytaj o jego pasje, muzykę, którą słucha, gry, w które gra. Spróbujcie znaleźć wspólne aktywności może to być wspólne gotowanie, wyjście do kina, gra w planszówki, spacer z psem, czy nawet wspólne oglądanie serialu. Nie musisz rozumieć wszystkiego, ale Twoja chęć bycia częścią jego świata jest bezcenna. To buduje poczucie przynależności i pokazuje, że nadal jesteś dla niego ważny/a, a on dla Ciebie. Pamiętam, jak sama odkryłam z córką wspólne zamiłowanie do pewnego gatunku muzyki to otworzyło zupełnie nowe płaszczyzny do rozmów.

Zaufanie jak je zbudować (lub odbudować) krok po kroku?

Zaufanie to fundament każdej zdrowej relacji, a w przypadku nastolatków jest ono szczególnie cenne. Budowanie (lub odbudowywanie) zaufania to proces, który wymaga czasu i konsekwencji:

1. Bądź konsekwentny/a: Dotrzymuj obietnic i bądź wiarygodnym źródłem wsparcia. Jeśli coś obiecujesz, zrób to.
2. Bądź uczciwy/a: Mów prawdę, nawet jeśli jest trudna. Nastolatki wyczuwają fałsz.
3. Szanuj prywatność: Daj nastolatkowi przestrzeń i prywatność, oczywiście w rozsądnych granicach. Nie czytaj jego pamiętników ani wiadomości bez pozwolenia, chyba że masz poważne obawy o jego bezpieczeństwo.
4. Słuchaj bez oceniania: Kiedy nastolatek dzieli się swoimi problemami, słuchaj aktywnie, bez przerywania i osądzania. Pokaż, że jesteś bezpieczną przystanią.
5. Daj szansę na błędy: Pozwól nastolatkowi popełniać błędy i uczyć się na nich. Pokaż, że nadal go kochasz i wspierasz, nawet gdy coś pójdzie nie tak.
6. Wspieraj autonomię: Daj mu możliwość podejmowania decyzji i ponoszenia za nie odpowiedzialności. To pokazuje, że mu ufasz.

Przeczytaj również: Gdy on milczy: Co napisać? Odzyskaj kontrolę i swoją wartość

Pamiętaj o sobie: Dlaczego spokój i dobrostan rodzica są kluczowe w wychowaniu?

Na koniec, chcę Ci przypomnieć o czymś niezwykle ważnym: o Tobie. Wychowanie nastolatka to maraton, nie sprint, i wymaga ogromnych zasobów energii, cierpliwości i spokoju. Wiem, że często zapominamy o sobie, skupiając się wyłącznie na potrzebach dziecka. Jednak Twój dobrostan psychiczny i emocjonalny jest absolutnie kluczowy dla efektywnego wychowania. Nie możesz wylać z pustego naczynia. Dlatego, moim zdaniem, musisz zadbać o siebie. Znajdź czas na swoje pasje, odpoczynek, spotkania z przyjaciółmi. Nie bój się prosić o wsparcie, czy to od partnera, rodziny, czy profesjonalisty. Pamiętaj, że szczęśliwy i spokojny rodzic to najlepszy rodzic dla nastolatka. Dbanie o siebie to nie egoizm, to inwestycja w całą rodzinę.