Nastolatek z depresją? Jak rozpoznać i skutecznie wspierać dziecko.

Wspieranie nastolatka zmagającego się z depresją to jedno z największych wyzwań, przed jakimi może stanąć rodzic lub opiekun. Ten artykuł to praktyczny przewodnik, który pomoże Ci zrozumieć specyfikę depresji w wieku dorastania, nauczy, jak rozmawiać z dzieckiem i gdzie szukać profesjonalnej pomocy. Moim celem jest dostarczenie konkretnych narzędzi i wskazówek, które pozwolą Ci skutecznie wspierać Twoje dziecko na drodze do zdrowia.

Gdy świat nastolatka traci kolory: Jak odróżnić młodzieńczy bunt od depresji?

Depresja u nastolatków to złożony problem, który często ukrywa się pod maską typowych dla wieku dorastania zachowań. Z mojego doświadczenia wiem, że rodzicom trudno jest odróżnić, co jest normą, a co sygnałem alarmowym. Pamiętajmy, że objawy u młodzieży mogą znacząco różnić się od tych, które obserwujemy u dorosłych. Oto konkretne sygnały, na które warto zwrócić uwagę:

• Drażliwość i wybuchy złości: Zamiast klasycznego smutku, nastolatek może reagować nadmierną złością, frustracją, być rozdrażniony i reagować agresywnie na drobne bodźce. To często maska dla głębokiego cierpienia.
• Wycofanie z relacji rówieśniczych: Nastolatek, który wcześniej był towarzyski, nagle unika spotkań z przyjaciółmi, spędza większość czasu w samotności, izoluje się od otoczenia.
• Gwałtowny spadek wyników w nauce: Mimo wcześniejszych dobrych ocen, pojawiają się problemy w szkole, niechęć do nauki, opuszczanie zajęć, brak motywacji.
• Porzucenie dotychczasowych zainteresowań: Hobby, które kiedyś sprawiało radość, nagle przestaje być atrakcyjne. Nastolatek traci pasję, nie angażuje się w żadne aktywności.
• Zmiany w apetycie i wzorcach snu: Może pojawić się nadmierna senność (nastolatek śpi znacznie dłużej niż zwykle) lub bezsenność, trudności z zasypianiem. Zmiany w apetycie mogą objawiać się jego brakiem lub objadaniem się.
• Objawy somatyczne: Częste bóle głowy, brzucha, nudności, które nie mają medycznego uzasadnienia, mogą być fizycznym przejawem stresu i depresji.
• Niska samoocena i poczucie beznadziei: Nastolatek może wyrażać negatywne opinie o sobie, czuć się bezwartościowy, mieć poczucie, że nic mu się nie uda, a przyszłość jest pozbawiona sensu.
• Myśli samobójcze: Jak wskazują statystyki, blisko 40% uczniów szkół średnich ma myśli samobójcze. Jakiekolwiek wzmianki o śmierci, samookaleczeniach czy chęci zakończenia życia należy traktować ze śmiertelną powagą.

„Trudny wiek” a choroba: Kluczowe różnice w zachowaniu

Rozróżnienie typowego "buntu młodzieńczego" od objawów depresji klinicznej bywa niezwykle trudne, a nierzadko rodzice popełniają błąd, bagatelizując problem i przypisując go "burzy hormonów". To naturalne, że nastolatki przechodzą okresy wahań nastroju, poszukują swojej tożsamości, kwestionują zasady i bywają drażliwi. Jednak kluczowe jest zwrócenie uwagi na intensywność, długość trwania i wpływ tych zachowań na codzienne funkcjonowanie dziecka.

Typowy bunt młodzieńczy charakteryzuje się zmiennością. Nastolatek może mieć gorszy dzień, ale następnego znowu cieszyć się życiem, spotykać ze znajomymi i angażować się w swoje pasje. Wahania nastroju są epizodyczne i zazwyczaj nie prowadzą do całkowitego wycofania się z życia. Mimo konfliktu z rodzicami, często utrzymuje dobre relacje z rówieśnikami i ma plany na przyszłość.

Depresja to zupełnie inna jakość cierpienia. Jej objawy utrzymują się przez dłuższy czas zazwyczaj co najmniej dwa tygodnie i są na tyle nasilone, że znacząco utrudniają funkcjonowanie w szkole, w domu i w relacjach społecznych. Nastolatek z depresją nie tylko ma "gorszy humor", ale traci zdolność do odczuwania radości (anhedonia), ma problemy z koncentracją, energią, snem i apetytem. Jego świat staje się szary, a poczucie beznadziei i bezwartościowości dominuje. Nie jest to chwilowa faza, ale stan, z którego trudno jest mu wyjść samodzielnie.

Dlatego tak ważne jest, aby rodzice nie ignorowali utrzymujących się zmian w zachowaniu dziecka. Moje doświadczenie pokazuje, że im szybciej zareagujemy, tym większe szanse na skuteczną pomoc. Nie bójmy się szukać wsparcia, jeśli coś nas niepokoi lepiej sprawdzić i rozwiać wątpliwości, niż przegapić moment, w którym profesjonalna pomoc jest niezbędna.

Dlaczego złość i drażliwość to często maska dla smutku?

Złość i drażliwość u nastolatków, zwłaszcza u chłopców, bardzo często są maską dla głęboko ukrytego smutku, bezradności czy frustracji. W naszej kulturze, a zwłaszcza wśród młodych mężczyzn, wyrażanie smutku bywa postrzegane jako słabość. Nastolatkowie, nie potrafiąc nazwać i wyrazić swoich trudnych emocji, manifestują je w sposób, który wydaje im się bardziej akceptowalny społecznie poprzez irytację, wybuchy gniewu czy agresję. To mechanizm obronny, który ma chronić ich przed pokazaniem wrażliwości i cierpienia, ale jednocześnie jest sygnałem, że coś jest nie tak i potrzebują pomocy. Jako Wiktoria Kalinowska, często widzę, jak trudno jest młodym ludziom przyznać się do smutku, dlatego tak ważne jest, abyśmy jako rodzice potrafili czytać między wierszami i dostrzegać prawdziwe emocje za tą fasadą.

Pierwsza rozmowa najważniejszy krok: Jak zacząć dialog o depresji?

Pierwsza rozmowa z nastolatkiem o jego samopoczuciu jest kluczowa i wymaga szczególnej delikatności oraz przygotowania. Wybierz odpowiedni moment taki, w którym oboje macie czas, jesteście spokojni i nie ma presji czasu. Idealnie, jeśli będzie to chwila, gdy jesteście razem, ale niekoniecznie w bezpośredniej konfrontacji, np. podczas wspólnego spaceru, jazdy samochodem, czy wieczornego relaksu. Stwórz bezpieczną, spokojną i prywatną przestrzeń, w której nastolatek poczuje się swobodnie i nie będzie obawiał się oceny. Pamiętaj, że kluczem jest cierpliwość i gotowość do słuchania. Nie oczekuj, że od razu otworzy się przed Tobą. Czasem wystarczy samo zasianie ziarna i pokazanie, że jesteś dostępny i gotowy do rozmowy, gdy tylko będzie na to gotowy.

Zwroty, które otwierają zamiast zamykać: Co mówić, a czego unikać?

Słowa mają ogromną moc, zwłaszcza w tak delikatnej sytuacji. Wybierając odpowiednie zwroty, możemy otworzyć nastolatka na rozmowę i zbudować most zaufania. Unikanie pewnych sformułowań jest równie ważne, by nie pogłębić jego izolacji i poczucia niezrozumienia.

Zwroty otwierające:

• "Widzę, że ostatnio jest ci ciężko / masz gorszy czas. Martwię się o ciebie."
• "Zauważyłam/em, że coś cię trapi. Chciałbym/chciałabym cię wysłuchać, jeśli będziesz chciał/a porozmawiać."
• "Jestem tu dla ciebie, bez względu na wszystko. Nie musisz być z tym sam/a."
• "Pamiętaj, że mi na tobie zależy i chcę, żebyś czuł/a się dobrze."
• "Czy jest coś, co mogę dla ciebie zrobić? Jak mogę ci pomóc?"
• "To, co czujesz, jest ważne. Nie musisz udawać, że wszystko jest w porządku."
• "Wiem, że to może być trudne, ale jestem gotowa/y cię wspierać."

Zwroty, których unikać:

• "Weź się w garść / ogarnij się."
• "Inni mają gorzej, a ty narzekasz."
• "Przesadzasz, to tylko hormony / trudny wiek."
• "Nie masz powodu do smutku, masz wszystko."
• "Po prostu przestań się smucić."
• "Co ty masz za problemy? Ja w twoim wieku..."
• "Nie histeryzuj, to minie."

Jak reagować na zaprzeczenie lub agresję ze strony nastolatka?

Kiedy nastolatek zaprzecza problemowi lub reaguje agresją, to naturalne, że czujemy się bezradni i sfrustrowani. W takiej sytuacji kluczowe jest utrzymanie spokoju i nieeskalowanie konfliktu. Zamiast naciskać, powtórz, że martwisz się o niego i że jesteś dostępny, gdy będzie gotowy do rozmowy. Możesz powiedzieć: "Rozumiem, że teraz nie chcesz o tym rozmawiać i to jest w porządku. Chcę tylko, żebyś wiedział/a, że jestem tu dla ciebie i chętnie cię wysłucham, kiedykolwiek będziesz tego potrzebować." Pozostaw otwarte drzwi do dalszej rozmowy, bez wywierania presji. Pamiętaj, że agresja często jest wyrazem bezsilności i lęku. Ważne jest, aby nastolatek wiedział, że Twoje wsparcie jest bezwarunkowe, nawet jeśli teraz odrzuca pomoc. Czasem potrzebuje czasu, by przetrawić to, co usłyszał i samemu dojrzeć do podjęcia tematu.

Od słów do czynów: Konkretny plan działania dla rodzica

Krok 1: Umówienie wizyty u specjalisty psycholog czy psychiatra?

Gdy podejrzewasz depresję u nastolatka, umówienie wizyty u specjalisty to najważniejszy krok. W Polsce w procesie diagnozy i leczenia depresji dzieci i młodzieży kluczowe role odgrywają psycholog i psychiatra. Pamiętaj, że:

• Psycholog zajmuje się psychoterapią, czyli wsparciem emocjonalnym i nauką radzenia sobie z trudnościami poprzez rozmowę i techniki terapeutyczne (np. terapia poznawczo-behawioralna). Psycholog nie może stawiać diagnozy medycznej ani przepisywać leków.
• Psychiatra dzieci i młodzieży jest lekarzem, który jako jedyny może postawić formalną diagnozę depresji i w razie potrzeby przepisać farmakoterapię. Prowadzi również monitorowanie stanu zdrowia psychicznego i dostosowuje leczenie.

Moja rada: W pierwszej kolejności zazwyczaj rekomenduję konsultację z psychiatrą dzieci i młodzieży. To on, po dokładnym wywiadzie i ocenie stanu, zdecyduje, czy konieczna jest farmakoterapia i/lub skieruje na psychoterapię do psychologa. Często leczenie depresji u nastolatków wymaga współpracy obu specjalistów.

Krok 2: Jak przygotować nastolatka (i siebie) na pierwszą wizytę?

Pierwsza wizyta u specjalisty może być stresująca zarówno dla nastolatka, jak i dla rodzica. Odpowiednie przygotowanie może znacznie złagodzić ten stres.

1. Wyjaśnij cel wizyty nastolatkowi: Powiedz mu, że idziecie do osoby, która pomaga młodym ludziom radzić sobie z trudnymi emocjami i problemami. Podkreśl, że to nie jest kara ani powód do wstydu, ale krok w stronę lepszego samopoczucia.
2. Rozwiej obawy: Upewnij nastolatka, że to, co powie specjaliście, pozostanie między nimi (z pewnymi wyjątkami, np. zagrożenie życia). Zapewnij o dyskrecji i tym, że specjalista jest tam, aby pomóc, a nie oceniać.
3. Zachęć do zadawania pytań: Pozwól mu wyrazić swoje obawy i pytania dotyczące wizyty. Odpowiedz na nie szczerze i spokojnie.
4. Przygotuj się jako rodzic: Spisz swoje obserwacje dotyczące zmian w zachowaniu nastolatka (kiedy się zaczęły, jak często występują, co je nasila/osłabia). Zanotuj pytania, które chcesz zadać specjaliście. Dzięki temu wizyta będzie bardziej efektywna.
5. Bądź wsparciem: Pamiętaj, że Twoja obecność i wsparcie są niezwykle ważne. Nastolatek potrzebuje czuć, że nie jest sam w tej sytuacji.

Krok 3: Rola rodzica w procesie terapeutycznym wsparcie, nie kontrola

Jako rodzic odgrywasz kluczową rolę w procesie terapeutycznym nastolatka, ale pamiętaj, że Twoja rola to przede wszystkim wsparcie, a nie nadmierna kontrola. Z mojego doświadczenia wiem, że choć troska jest naturalna, to zbyt duża ingerencja może przynieść odwrotny skutek. Ważne jest, aby nastolatek czuł, że ma przestrzeń na własny proces i że jego prywatność jest szanowana. Akceptuj jego uczucia, nawet jeśli są dla Ciebie trudne do zrozumienia. Zachęcaj do regularnych wizyt u specjalisty, pytaj o jego samopoczucie po sesjach, ale unikaj wypytywania o szczegóły rozmów z terapeutą, chyba że sam będzie chciał się nimi podzielić. Twoim zadaniem jest stworzenie w domu bezpiecznego środowiska, w którym nastolatek czuje się kochany, akceptowany i ma poczucie, że może liczyć na Twoje wsparcie w każdej sytuacji.

Krok 4: Współpraca ze szkołą jak rozmawiać z psychologiem szkolnym i wychowawcą?

Szkoła jest ważnym środowiskiem dla nastolatka i jej rola w systemie wsparcia jest nie do przecenienia. Współpraca z psychologiem lub pedagogiem szkolnym oraz wychowawcą może zapewnić Twojemu dziecku dodatkowe wsparcie i zrozumienie. Zainicjuj rozmowę, informując o sytuacji (w zakresie, w jakim czujesz się komfortowo i za zgodą nastolatka, jeśli jest to możliwe). Kluczowe punkty do omówienia to:

• Zmiany w zachowaniu nastolatka w szkole: Czy nauczyciele zauważyli spadek motywacji, wycofanie, problemy z koncentracją?
• Potrzeba elastyczności: Poproś o wyrozumiałość w kwestii ewentualnych nieobecności, opóźnień w oddawaniu prac czy spadku ocen.
• Wsparcie w grupie rówieśniczej: Omów, czy nastolatek ma problemy z rówieśnikami, czy jest ofiarą cyberbullyingu.
• Dostępne zasoby szkolne: Zapytaj o możliwość skorzystania z pomocy psychologa/pedagoga szkolnego na terenie placówki.

Pamiętaj, że celem jest stworzenie spójnego systemu wsparcia, w którym zarówno dom, jak i szkoła działają na rzecz dobrostanu nastolatka. Szkoła może być miejscem, gdzie nastolatek czuje się bezpiecznie i zrozumiane, co jest niezwykle ważne w procesie zdrowienia.

Pułapki i błędy, które mogą pogorszyć sytuację: Jak mądrze wspierać, a nie szkodzić?

Dlaczego hasła „weź się w garść” i „inni mają gorzej” są tak szkodliwe?

W mojej praktyce często spotykam się z rodzicami, którzy, choć z najlepszymi intencjami, używają zwrotów, które zamiast pomóc, pogłębiają cierpienie nastolatka. Hasła takie jak „weź się w garść”, „inni mają gorzej” czy „nie masz powodu do smutku” są niezwykle szkodliwe. Dlaczego? Ponieważ bagatelizują one problem i zawstydzają nastolatka, sugerując, że jego uczucia są nieważne lub nieuzasadnione. Depresja to choroba, a nie kwestia silnej woli. Mówiąc takie rzeczy, dajemy sygnał, że jego cierpienie jest jego winą, co może pogłębić poczucie winy, izolacji i beznadziei. Nastolatek, który słyszy takie komunikaty, uczy się ukrywać swoje emocje, boi się prosić o pomoc i czuje się jeszcze bardziej samotny w swojej walce. Pamiętajmy, że empatia i zrozumienie są kluczowe, a deprecjonowanie uczuć dziecka to prosta droga do zniszczenia zaufania.

"Weź się w garść" lub "Inni mają gorzej" to komunikaty, które bagatelizują cierpienie i mogą pogłębić poczucie winy nastolatka.

Pułapka nadmiernej opiekuńczości: Jak nie zabrać nastolatkowi poczucia sprawczości?

Naturalnym odruchem rodzica, którego dziecko cierpi, jest chęć otoczenia go opieką i ochroną. Jednak nadmierna opiekuńczość i kontrola, choć wynikają z troski, mogą stać się pułapką. Nastolatek z depresją potrzebuje wsparcia, ale jednocześnie musi mieć przestrzeń do odzyskiwania poczucia sprawczości i autonomii. Zbyt duża kontrola, wyręczanie we wszystkim, czy podejmowanie decyzji za niego, może utrudnić proces zdrowienia, ponieważ odbiera mu możliwość samodzielnego działania i brania odpowiedzialności. Ważne jest, aby wspierać nastolatka w małych krokach, zachęcać go do aktywnego udziału w terapii i podejmowania decyzji dotyczących jego życia, oczywiście w granicach rozsądku i bezpieczeństwa. Daj mu poczucie, że ma wpływ na swoje leczenie i swoją przyszłość to buduje jego pewność siebie i motywację do walki z chorobą.

Bagatelizowanie wpływu social mediów i presji rówieśniczej

W dzisiejszych czasach media społecznościowe i presja rówieśnicza to czynniki, które mają ogromny wpływ na zdrowie psychiczne nastolatków, a ich bagatelizowanie jest poważnym błędem. Ciągłe porównywanie się z idealizowanymi obrazami z internetu, cyberbullying, lęk przed wykluczeniem (FOMO Fear Of Missing Out) czy niska samoocena wzmacniana przez komentarze online to realne zagrożenia. Jako rodzice musimy być świadomi tych wyzwań i aktywnie rozmawiać z dziećmi o bezpiecznym korzystaniu z internetu, uczyć krytycznego myślenia i budować ich odporność na negatywne wpływy. Monitorowanie aktywności online (z poszanowaniem prywatności, ale z nastawieniem na bezpieczeństwo) i otwarta komunikacja na temat doświadczeń w sieci są kluczowe, aby móc w porę zareagować na sygnały świadczące o problemach.

Gdzie szukać profesjonalnej pomocy w Polsce? Przewodnik po systemie wsparcia

Leczenie na NFZ vs. prywatnie co musisz wiedzieć?

W Polsce istnieją dwie główne ścieżki uzyskania profesjonalnej pomocy dla nastolatka z depresją: w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) lub prywatnie. Każda z nich ma swoje wady i zalety, które warto wziąć pod uwagę.

Aspekty	NFZ	Prywatnie
Dostępność	Bezpłatne usługi, ale często długie czasy oczekiwania na wizyty u specjalistów (psychiatra, psycholog).	Płatne usługi, ale zazwyczaj znacznie krótsze czasy oczekiwania i większa elastyczność terminów.
Wybór specjalisty	Ograniczony wybór specjalistów, często przypisanie do konkretnej placówki.	Duży wybór specjalistów, możliwość znalezienia terapeuty o konkretnym nurcie czy doświadczeniu.
Ciągłość opieki	Możliwość długoterminowej terapii i opieki psychiatrycznej bez dodatkowych kosztów.	Ciągłość opieki uzależniona od możliwości finansowych rodziny.
Formalności	Wymagane skierowanie od lekarza rodzinnego do psychiatry (do psychologa często też, choć nie zawsze).	Brak skierowań, bezpośredni kontakt ze specjalistą.
Poufność	Dane medyczne w systemie NFZ.	Większa dyskrecja, dane przechowywane wyłącznie przez specjalistę.

Moja rekomendacja: Jeśli sytuacja jest pilna, a objawy nasilone, rozważ wizytę prywatną, aby jak najszybciej uzyskać diagnozę i rozpocząć leczenie. Równocześnie warto zapisać się na listę oczekujących w placówce NFZ, aby w przyszłości móc skorzystać z bezpłatnej opieki. Pamiętaj, że zdrowie psychiczne dziecka jest priorytetem.

Bezpłatne telefony zaufania (116 111) kiedy i jak z nich korzystać?

Telefony zaufania to niezwykle ważne narzędzia wsparcia, dostępne zarówno dla nastolatków, jak i dla rodziców w sytuacjach kryzysowych. Są to miejsca, gdzie można uzyskać anonimową i bezpłatną pomoc.

• 116 111 Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: Dostępny 7 dni w tygodniu, 24 godziny na dobę. Nastolatek może zadzwonić, gdy czuje się samotny, niezrozumiany, ma myśli samobójcze, doświadcza przemocy, ma problemy w szkole czy w domu. Może porozmawiać o wszystkim, co go trapi, bez obawy o ocenę.
• 800 12 12 12 Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: Dostępny przez całą dobę. Jest to numer, pod który mogą dzwonić zarówno dzieci i młodzież, jak i dorośli (rodzice, opiekunowie, nauczyciele), aby zgłosić problem, uzyskać poradę lub wsparcie w trudnej sytuacji dotyczącej dziecka.

Zachęcam do korzystania z tych numerów. Czasem jedna rozmowa może uratować życie lub wskazać kierunek dalszego działania. Warto zapisać te numery w widocznym miejscu w domu.

Rola i możliwości Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej (PPP)

Poradnie Psychologiczno-Pedagogiczne (PPP) to placówki publiczne, które oferują bezpłatne wsparcie psychologiczne, pedagogiczne i logopedyczne. Dla nastolatków z problemami psychicznymi i ich rodzin PPP mogą być ważnym punktem wsparcia. Oferują one diagnostykę psychologiczną, która może pomóc w określeniu potrzeb dziecka, a także terapię indywidualną i grupową. Co więcej, PPP często prowadzą warsztaty i grupy wsparcia dla rodziców, pomagając im zrozumieć trudności dziecka i uczyć się, jak skutecznie je wspierać. Aby skorzystać z pomocy PPP, zazwyczaj nie jest potrzebne skierowanie, wystarczy zgłoszenie rodzica. To cenne źródło wsparcia, zwłaszcza w kontekście szkolnym, gdzie psychologowie i pedagodzy z PPP często współpracują z placówkami oświatowymi.

Długofalowe wsparcie w domu: Jak budować środowisko sprzyjające zdrowieniu?

Znaczenie rutyny: Stabilny plan dnia jako fundament bezpieczeństwa

W procesie zdrowienia z depresji, zwłaszcza u nastolatków, stabilna i przewidywalna rutyna dnia odgrywa niezwykle ważną rolę. Depresja często dezorganizuje życie, prowadząc do chaosu i poczucia utraty kontroli. Wprowadzenie regularnych godzin snu, posiłków, nauki i aktywności może zapewnić nastolatkowi poczucie bezpieczeństwa i struktury, które są fundamentem dla odbudowy dobrostanu psychicznego. To nie oznacza sztywnego reżimu, ale raczej delikatne ramy, które pomagają odzyskać poczucie normalności i przewidywalności. Jako Wiktoria Kalinowska, zawsze podkreślam, że rutyna daje oparcie w trudnym czasie, pomagając krok po kroku odzyskiwać kontrolę nad własnym życiem.

Aktywność fizyczna i dieta realny wpływ na nastrój nastolatka

Nie można przecenić wpływu aktywności fizycznej i zbilansowanej diety na zdrowie psychiczne. Regularny ruch, nawet w niewielkim wymiarze (np. codzienny spacer, jazda na rowerze), uwalnia endorfiny, redukuje stres i poprawia jakość snu. Zbilansowana dieta, bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty i zdrowe tłuszcze, dostarcza mózgowi niezbędnych składników odżywczych, które wspierają jego prawidłowe funkcjonowanie i produkcję neuroprzekaźników odpowiedzialnych za nastrój. Jak zachęcić nastolatka? Zacznijcie od małych kroków. Proponuj wspólne aktywności, które mogą sprawić mu przyjemność, np. wyjście na basen, wspólna gra w piłkę. W kwestii diety, staraj się wprowadzać zdrowe zmiany stopniowo, bez narzucania, a raczej poprzez wspólne gotowanie i edukację o korzyściach.

Przeczytaj również: Auto nie przeszło przeglądu? Kary, koszty i co robić krok po kroku

Zadbaj też o siebie: Dlaczego dobrostan rodzica jest kluczowy w walce z depresją dziecka?

Wspieranie nastolatka z depresją to maraton, a nie sprint. To proces wymagający ogromnych zasobów emocjonalnych, cierpliwości i siły. Dlatego tak ważne jest, abyś jako rodzic zadbał również o swój własny dobrostan psychiczny i fizyczny. Wyczerpany, zestresowany, czy zaniedbujący własne potrzeby rodzic ma znacznie mniej zasobów, by skutecznie pomagać dziecku. Pamiętaj, że nie jesteś sam/a. Szukaj wsparcia u bliskich, w grupach wsparcia dla rodziców, a w razie potrzeby skorzystaj z własnej terapii. Odpoczywaj, znajdź czas na swoje pasje i dbaj o swoje zdrowie. Tylko wtedy będziesz w stanie być stabilnym i efektywnym wsparciem dla swojego dziecka na jego drodze do zdrowia. Twoje dobro jest równie ważne, jak dobro Twojego dziecka.