Alkoholik nie pije codziennie? Rozprawiamy się z mitem uzależnienia

Wiele osób, myśląc o alkoholizmie, ma przed oczami stereotyp osoby pijącej codziennie, często bezdomnej lub niezdolnej do funkcjonowania. Jednak rzeczywistość uzależnienia jest znacznie bardziej złożona i często wymyka się takim uproszczeniom. Ten artykuł ma za zadanie obalić mit codziennego picia jako jedynego wyznacznika alkoholizmu i pomóc zrozumieć prawdziwe, często ukryte oblicza tego podstępnego nałogu.

Czy alkoholik musi pić codziennie? Rozprawiamy się z najpopularniejszym mitem

Odpowiadając wprost na to pytanie: nie, alkoholik nie musi pić codziennie. To jeden z najbardziej szkodliwych i powszechnych mitów, który niestety często opóźnia rozpoznanie problemu zarówno u osoby uzależnionej, jak i u jej bliskich. Koncentrowanie się wyłącznie na częstotliwości picia wprowadza w błąd i sprawia, że wiele osób, które nie piją codziennie, ale mają poważny problem z alkoholem, nie identyfikuje się jako uzależnione.

W mojej praktyce terapeutycznej często spotykam się z pacjentami, którzy latami utrzymywali, że nie są alkoholikami, bo przecież "nie piją codziennie". Co więcej, wielu alkoholików celowo stosuje okresy abstynencji czasem kilkudniowe, czasem nawet kilkumiesięczne aby udowodnić sobie i otoczeniu, że panują nad sytuacją. To jest klasyczny mechanizm obronny, który pozwala na dalsze trwanie w nałogu, jednocześnie maskując jego prawdziwą naturę. Prawda jest taka, że znacznie ważniejsze od tego, jak często się pije, są inne, kluczowe sygnały uzależnienia, o których opowiem w dalszej części artykułu.

Jeśli nie codzienne picie, to co? Różne oblicza uzależnienia od alkoholu

Picie ciągami

Picie ciągami to jeden z najbardziej charakterystycznych wzorców, który zaprzecza mitowi codziennego picia. Osoba uzależniona nie spożywa alkoholu każdego dnia, ale wpada w epizody intensywnego picia, które trwają od kilku dni do nawet kilku tygodni. W tym czasie całkowicie traci kontrolę nad ilością spożywanego alkoholu, często zaniedbując wszelkie obowiązki. Po takim "ciągu" następuje okres abstynencji, który może trwać równie długo, a nawet dłużej. Właśnie te okresy trzeźwości dają osobie uzależnionej i jej bliskim złudne poczucie, że problemu nie ma, bo przecież "potrafi nie pić".

Alkoholik weekendowy

Innym powszechnym wzorcem jest tak zwany alkoholizm weekendowy. W tym przypadku picie ogranicza się głównie do weekendów, dni wolnych od pracy lub specjalnych okazji. Alkohol staje się jedynym sposobem na relaks, rozładowanie stresu po tygodniu pracy czy "nagrodę" za wysiłek. Problem polega na tym, że picie w te dni jest intensywne, często prowadzące do upijania się i utraty kontroli. Osoba nie wyobraża sobie spędzenia weekendu bez alkoholu, a wszelkie próby ograniczenia picia kończą się niepowodzeniem. To nie jest zwykłe picie towarzyskie; to rytuał, który z czasem staje się przymusem.

"Binge drinking", czyli picie na umór

"Binge drinking", czyli picie na umór, to wzorzec, w którym kluczowa jest ilość spożywanego alkoholu podczas jednej okazji, a nie częstotliwość. Osoba może pić rzadko na przykład tylko na imprezach, raz na miesiąc ale kiedy już sięga po alkohol, pije w ogromnych ilościach, "do upadłego". Taki sposób picia prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, społecznych i prawnych, a także do utraty kontroli. Mimo rzadkiej częstotliwości, jest to bardzo niebezpieczny wzorzec, który jasno wskazuje na problem z uzależnieniem.

Ukryte picie

Ukryte picie to wzorzec, który często towarzyszy innym formom uzależnienia, ale może też stanowić samodzielny problem. Osoba uzależniona pije w samotności, po kryjomu, często by się odstresować, poradzić sobie z emocjami lub po prostu ukryć skalę problemu przed otoczeniem. Butelki są chowane, zapach alkoholu maskowany, a wszelkie pytania o picie zbywane. To bardzo podstępna forma, ponieważ brak zewnętrznych sygnałów utrudnia bliskim rozpoznanie, że coś jest nie tak. Właśnie w tym wzorcu często mieści się profil wysokofunkcjonującego alkoholika, o którym za chwilę opowiem.

Człowiek sukcesu z butelką w teczce: Kim jest wysokofunkcjonujący alkoholik (HFA)?

Jak praca, rodzina i dobre zarobki stają się idealną przykrywką dla nałogu

HFA to często osoby z wyższym wykształceniem, zajmujące wysokie stanowiska, odnoszące sukcesy zawodowe. Mają rodziny, są cenionymi pracownikami, a ich życie wydaje się być uporządkowane. To właśnie ta fasada sukcesu i normalności staje się idealną przykrywką dla nałogu. Społeczeństwo rzadko kojarzy problem alkoholowy z kimś, kto ma dobrą pracę, płaci rachunki i wydaje się być "opanowany". Statystyki są jednak alarmujące: z danych, które znam, wynika, że w Polsce aż 18% pracowników korporacji przyznaje się do codziennego picia alkoholu, a 40% do picia kilka razy w tygodniu. To pokazuje, jak powszechny jest ten problem w środowiskach, gdzie oczekuje się wysokiej wydajności i kontroli.

Gra pozorów: Subtelne sygnały, które mogą zdradzać problem u osoby pozornie "radzącej sobie"

Mimo zewnętrznych pozorów, u HFA można zaobserwować subtelne sygnały, które zdradzają problem. Często jest to picie w samotności, po kryjomu, aby nikt nie widział ilości spożywanego alkoholu. Alkohol staje się narzędziem do radzenia sobie ze stresem, lękiem czy bezsennością. Osoba może unikać rozmów na temat picia, reagować irytacją na wszelkie sugestie dotyczące problemu. Inne sygnały to częste spóźnienia do pracy, nagłe zmiany nastroju, problemy z pamięcią (tzw. "urwane filmy") czy zaniedbywanie hobby na rzecz picia. To nie są spektakularne upadki, ale raczej powolne erozje, które z czasem stają się coraz bardziej widoczne.

Mechanizm zaprzeczania: "Przecież nie jestem jak ONI, nie mam problemu"

Jednym z najsilniejszych mechanizmów u HFA jest zaprzeczanie. Osoba ta racjonalizuje swoje picie, porównując się z osobami w znacznie gorszej sytuacji życiowej bezdomnymi, bezrobotnymi, z widocznymi objawami degradacji. "Przecież nie jestem jak ONI, mam pracę, rodzinę, wszystko mi się układa" to typowe myśli, które pozwalają unikać konfrontacji z problemem. Ten mechanizm jest tak silny, że może trwać latami, skutecznie blokując jakąkolkolwiek próbę szukania pomocy. Właśnie dlatego tak ważne jest zrozumienie, że alkoholizm ma wiele twarzy i nie zawsze wygląda tak, jak w filmach czy mediach.

Prawdziwe sygnały alarmowe: Na co zwrócić uwagę, jeśli nie na codzienne picie?

Skoro częstotliwość picia nie jest jedynym wyznacznikiem, to na co powinniśmy zwrócić uwagę, aby rozpoznać uzależnienie? Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD) jasno określa kryteria diagnostyczne. O uzależnieniu od alkoholu świadczy wystąpienie co najmniej trzech z poniższych objawów w ciągu ostatniego roku. W mojej ocenie, to są prawdziwe sygnały alarmowe, które powinny zapalić czerwoną lampkę.

• Głód alkoholowy

  To silna, natrętna i trudna do opanowania chęć napicia się alkoholu. Myśli o alkoholu stają się dominujące, a osoba odczuwa wewnętrzny przymus, który jest trudny do zignorowania. To nie jest zwykła ochota na drinka, ale fizyczny i psychiczny przymus, który może prowadzić do niepokoju i rozdrażnienia, jeśli nie zostanie zaspokojony.

• Utrata kontroli

  Ten objaw manifestuje się na kilka sposobów: trudnościami w powstrzymaniu się od rozpoczęcia picia, niemożnością kontrolowania ilości wypijanego alkoholu po rozpoczęciu picia, a także trudnościami w zakończeniu picia w zaplanowanym momencie. Osoba może planować wypić jeden kieliszek, a kończy na upiciu się, często ze zdziwieniem, że znowu "przesadziła".

• Wzrost tolerancji

  Wzrost tolerancji oznacza, że osoba potrzebuje coraz większych ilości alkoholu, aby osiągnąć ten sam efekt, co wcześniej. To, co kiedyś wystarczało do odprężenia, teraz nie działa, co prowadzi do zwiększania dawek i częstotliwości picia. To jeden z pierwszych fizjologicznych sygnałów, że organizm adaptuje się do obecności alkoholu.

• Objawy odstawienne

  Pojawiają się, gdy osoba zmniejsza lub całkowicie odstawia alkohol po okresie intensywnego picia. Mogą to być objawy fizyczne, takie jak drżenie rąk, nudności, potliwość, kołatanie serca, bezsenność, a także psychiczne niepokój, lęk, drażliwość, a w skrajnych przypadkach nawet halucynacje czy drgawki. Picie alkoholu staje się sposobem na złagodzenie tych nieprzyjemnych dolegliwości.

• Zaniedbywanie życia

  Życie osoby uzależnionej zaczyna koncentrować się wokół alkoholu. Zaniedbywane są hobby, zainteresowania, relacje z rodziną i przyjaciółmi, a także obowiązki zawodowe. Czas i energia, które wcześniej były poświęcane na inne aktywności, teraz są przeznaczane na picie lub na dochodzenie do siebie po piciu. To stopniowy proces, w którym alkohol wypiera wszystko inne.

• Picie mimo konsekwencji To kontynuowanie picia, mimo że osoba jest świadoma, iż alkohol powoduje wyraźne problemy. Mogą to być problemy zdrowotne (np. choroby wątroby, trzustki), psychiczne (depresja, lęki), zawodowe (utrata pracy, pogorszenie wyników) lub społeczne (konflikty w rodzinie, rozpad związków). Mimo tych negatywnych skutków, przymus picia jest silniejszy.

Jak rozwija się nałóg? Ewolucja od picia towarzyskiego do przymusu

Uzależnienie od alkoholu nie pojawia się z dnia na dzień. To proces, który rozwija się stopniowo, przechodząc przez różne fazy. Zrozumienie tego procesu, opisanego przez E.M. Jellinka, jest kluczowe, aby móc interweniować na wczesnym etapie i zapobiec pogłębianiu się problemu. Jako terapeutka widzę, jak ważne jest uświadamianie pacjentom, że uzależnienie to choroba postępująca.

1. Faza wstępna (prealkoholowa)

   Na tym etapie picie jest jeszcze towarzyskie i kontrolowane. Osoba odkrywa, że alkohol przynosi ulgę, pomaga się zrelaksować, rozładować napięcie czy poprawić nastrój. Picie staje się sposobem na radzenie sobie ze stresem. Stopniowo wzrasta tolerancja na alkohol, co oznacza, że potrzeba go więcej, by osiągnąć ten sam efekt. To faza, w której alkohol zaczyna pełnić funkcję "lekarstwa" na codzienne problemy, choć jeszcze nie ma mowy o uzależnieniu.

2. Faza ostrzegawcza

   To moment, w którym pojawiają się pierwsze sygnały alarmowe. Osoba zaczyna szukać okazji do picia, pije w samotności lub w ukryciu. Pojawiają się "urwane filmy", czyli luki w pamięci dotyczące wydarzeń po spożyciu alkoholu. Zaczynają się wyrzuty sumienia i próby kontrolowania picia, które zazwyczaj kończą się niepowodzeniem. Bliscy mogą zauważyć zmiany w zachowaniu, ale problem jest często bagatelizowany.

3. Faza krytyczna

   W tej fazie utrata kontroli nad piciem staje się faktem. Osoba nie jest w stanie przestać pić po rozpoczęciu, a próby utrzymania abstynencji kończą się niepowodzeniem. Pojawiają się długotrwałe ciągi alkoholowe, zaniedbywanie rodziny, pracy i obowiązków. Problemy finansowe, zdrowotne i społeczne stają się coraz bardziej widoczne. Mimo to, silny mechanizm zaprzeczania i racjonalizacji wciąż działa, utrudniając przyjęcie do wiadomości, że jest się uzależnionym.

4. Faza chroniczna (przewlekła)

   To najbardziej zaawansowany etap uzależnienia. Długotrwałe ciągi alkoholowe stają się normą, a picie jest głównym celem życia. Następuje głęboka degradacja fizyczna i psychiczna. Pojawiają się poważne problemy zdrowotne, zaburzenia psychiczne (np. psychozy alkoholowe, głęboka depresja). Osoba może stracić pracę, rodzinę, dom. W tej fazie często dochodzi do całkowitej utraty kontroli nad życiem i konieczna jest natychmiastowa, intensywna pomoc medyczna i terapeutyczna.

Rozpoznajesz te wzorce u siebie lub kogoś bliskiego? Pierwsze kroki ku zmianie

Jeśli czytając ten artykuł, rozpoznajesz niektóre z opisanych wzorców u siebie lub u kogoś bliskiego, to już jest ogromny krok. Zrozumienie, że alkoholizm nie zawsze wygląda tak, jak w mediach, i że nie trzeba pić codziennie, by mieć problem, to pierwszy i najważniejszy etap na drodze do zmiany. Pamiętaj, że uzależnienie to choroba, a nie kwestia słabej woli czy braku moralności.

Gdzie szukać wiarygodnych informacji i profesjonalnej pomocy

Nie musisz mierzyć się z tym problemem w pojedynkę. Istnieje wiele miejsc, gdzie możesz znaleźć wiarygodne informacje i profesjonalne wsparcie. Zawsze polecam zacząć od konsultacji z terapeutą uzależnień lub psychologiem. Możesz również szukać pomocy w poradniach leczenia uzależnień, a także w grupach wsparcia, takich jak Anonimowi Alkoholicy (AA), gdzie znajdziesz zrozumienie i wsparcie od osób z podobnymi doświadczeniami. Nie bój się prosić o pomoc to oznaka siły, a nie słabości.

Przeczytaj również: Zakwas z buraków codziennie: bezpieczny eliksir zdrowia? Sprawdź!

Dlaczego rozmowa i wsparcie są kluczowe (i jak unikać oceniania)

Jeśli to Ty martwisz się o kogoś bliskiego, pamiętaj, że kluczem jest empatyczna rozmowa i unikanie oceniania. Oskarżenia i krytyka rzadko przynoszą pozytywne rezultaty, a często prowadzą do jeszcze większego zamknięcia się osoby uzależnionej. Postaraj się wyrazić swoje obawy w sposób spokojny i wspierający, skupiając się na konkretnych zachowaniach i ich konsekwencjach, a nie na etykietowaniu. Zaoferuj wsparcie w szukaniu pomocy. Zrozumienie prawdziwej natury alkoholizmu, wykraczające poza krzywdzące stereotypy, jest pierwszym i najważniejszym krokiem do podjęcia działań i odzyskania kontroli nad życiem. Nie czekaj, aż problem eskaluje każdy dzień jest dobry, by zacząć drogę do zdrowienia.